Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
        FOLKLOR  İNSTİTUTU

 
 
Baş səhifə
   
 
STRUKTUR
Direktor
Elmi işlər üzrə direktor müavini
Ümumi işlər üzrə direktor müavini
Elmi katib
 
HAQQIMIZDA
İnstitutun tarixi
İnstitutun elmi şurası
 
ŞÖBƏLƏR
Klassik folklor şöbəsi
Türk xalqları folkloru şöbəsi
Dədə Qorqud şöbəsi
Aşıq yaradıcılığı şöbəsi
Mifologiya şöbəsi
Cənubi Azərbaycan şöbəsi
Müasir folklor şöbəsi
Mərasim folkloru şöbəsi
Folklor və yazılı ədəbiyat şöbəsi
Folklorun toplanması və sistemləşdirilməsi şöbəsi
Musiqi folkloru şöbəsi
Təhsil şöbəsi
Folklor fondu
Azsaylı xalqların folkloru şöbəsi
Şəki bölməsi
Qazax-Borçalı bölməsi
Xarici əlaqələr bölməsi
Redaksiya-nəşr bölməsi
"İrs" folklor ansamblı
Folklor studiyası
Kadrlar şöbəsi
Mühasibatlıq
 
ELMİ İSTİQAMƏT
Araşdırmalar
Dissertasiyalar
İnnovasiya
Avtoreferatlar
Kitabxana
Qanunvericilik
Simpoziumlar
 
LAYİHƏLƏR
Azərbaycan Folklor Antologiyası
Azərbaycan Folkor Külliyyatı
Qarabağ folkloru
   
Video
Arxiv
Saytın xəritəsi
Bizimlə əlaqə
   
 
LİNKLƏR




Sayğac
free counters
 

AZERBAYCANDAN "QIRIM SEVGİSİ"

Seyran SÜLEYMAN

İ.Gasprinskiy türkiy halqlarnıñ tilde, fikirde ve işte bir olmaları oğrunda ömürini feda etti. Bugünde Avropa halqları birleşken eken, biz, aynı tamırdan ğıda alğan türkiy halqlar ne içün bir-birimizge el uzatmağa aşıqmaymız?! Qardaşlarnıñ biri-birinden uzaqlaşmaq degil de, biri-birine yaqınlaşmaq, sarılmaq vaqıtı çoqtan keldi. Zaten türkiy halqlarnıñ qardaşlıq bağları teren tarihqa maliktir ki, teessüfler olsun, bu tarihnı epimiz yahşı bilemiz, demege sıra kelmey.

Şimdi, cümleden, qırımtatar ve azerbaycan edebiy-medeniy alâqalarını tedqiq etecek, bu mevzuda yazacaq olsaq, eminim ki, birer maqale degil de, eñ azdan beş-on salmaqlı kitap yazmaq mümkün. 2011 senesi iyül 22-de "Yañı dünya"da çıqqan "Üzlüksiz qardaşlıq" adlı maqalede qırımtatar-azerbaycan edebiy alâqalarını aydınlatqan soñ, bir yıl içinde daa nice yañı-yañı malümatlar tapıldı. Demek, ileride bu saada daa çoq qıymetli malümatlar elde etilecegine ümüt bar.

Bu künlerde azerbaycanlı publitsist-alim Ali Şamil qırımtatar-azerbaycan edebiy ve medeniy alâqalarına bağışlanğan "Qırım sevgisi" adlı acayip bir kitap çıqardı ve kelecekte araştıruvlar yapılğanda şu kitapqa da ille muracaat etilecegi şübesizdir. Eñ baştan şunı aytıp keçmeli ki, mezkür kitapnı qırımtatar tiline (latin urufatında) çevirgen, kiriş sözüni yazğan, umumen bu kitapnıñ Qırımda ("Qırımoquvpedneşir"de) neşir etilmesine büyük isse qoşqan ve özü de qırımtatar-azerbaycan alâqaları aqqında bir çoq eserler yazğan dostumız İlgar Kasumovdır. Kitapnıñ müellifine de, İlgar beyge de teşekkürler bildiremiz.

İşte, "Qırım sevgisi". Kitapnıñ kiriş sözünde yazılğanı kibi, halqımızğa soñsız sevgi beslegen müellif Ali Husein oğlu Şamil ta yaşlıq çağında qırımtatar halqınıñ mühteşem tarihına, onıñ zengin edebiyatına büyük meraq kösterip başlağan. Çoq yıllar devamında toplağan materialları, hatıra ve qaydları bir yerge toplanğan soñ, neticede, mezkür kitap da dünya yüzü kördi. Kitapqa qırımtatarlarnıñ uzaq ve yaqın keçmişi, klassik ve zemaneviy edebiyatı, körümli erbapları aqqında materiallar kirsetildi. Kitap em Azerbaycanda, em Qırımda çıqqanı onıñ eki qardaş halq içün de ne qadar emiyetli olğanını köstere.

Müellif klassiklerimiz – Noman Çelebicihan, Asan Sabri Ayvazov, Bekir Çoban-zade, Azerbaycannıñ Baş naziri Nasib bey Yusufbeyli (Şefiqa Gasprinskayanıñ ömür arqadaşı), Azerbaycan teatr sanasınıñ Cülyettası – Fatime Qadri, ilk qırımtatar opera bestekârı Asan Refatov, soñ devir ediplerimizden Şakir Selim, Yunus Qandım, Cengiz Dağcı, "Köroğlu" destanı... aqqında materiallarnen, araştırmalarnen paylaşır eken, onıñ er bir satırında halqımızğa misilsiz sevgi-itiram, samimiy dertdeşlik sezilmekte. Bundan da ğayrı, kitapnı oquğanda evelleri iç bir yerde rastkelinmegen bir çoq meraqlı faktlarnen de tanış olamız. Meselâ, baba tarafından qırımtatar olğan aktrisa Fatime Qadri aqqında o qadar tafsilâtlı yazılğanını başqa bir yerde rastketirmegen edim. Asılında bu ceetten kitapnıñ deyerlik bütüni ayrıca diqqatqa lâyıqtır.

Ali Şamil maqalelerinden birinde 1993 senesi Bakuda ötkerilgen Türk gençleri birliginiñ Qurultayını añıp keçer eken, şu Qurultayğa qatılğan qırımtatar gençleri özara rusça qonuşqanlarını teessüf ile urğulay ve özüne has bir usulnen olarnıñ milliy ruhlarını ve baqışlarını sınavdan keçirgenini de yaza. O, Azerbaycan edebiyatınıñ qadimliginden ve zenginliginden misal ketirgende aselet Aşıq Ümerniñ bir semaisini ezberden oquy eken. Şu arada qırımtatar gençlerinden ekisine bu semai tanış kibi kele ve olar Aşıq Ümer azerbaycan degil de, qırımtatar şairi olğanını beyan eteler. "Pek güzel, men razım. Eger Aşıq Ümer siziñ şairiñiz olsa, sizler de onıñ bir şiirini ezberden aytıp beriñiz, men de qulaq asıp diñleyim", – dey Ali muallim. Amma qırımlı gençler susıp qalalar, kezlevli Aşıq Ümerimizden bir beyitni bile aytıp olamaylar. Ana o vaqıt özleri içün ders alğan gençlerimiz birazdan Ali Şamil ile dostlaşalar. Doğrusını aytqanda, men de bir qaç yıl evelsi aynı böyle vaqianıñ şaatı olğan edim. Yani azerbaycanlı musafirler kendi klassik şairleriniñ eserlerini zevq ile ezberden aytıp bereler de, bizimkiler ise ne Aşıq Ümerni, ne Cevheriyni, ne Bekir Çoban-zadeni yaddan oqup olamaylar. Albu ki, büyüklerni tanımaq, milliy edebiyattan haberdar olmaq da milliy şuurnı şekillendirgen temel nesnelerden biridir.

Ali Şamil qırımtatar medeniyeti ve edebiyatınen bağlı araştırmalarını "Qırım sevgisi" kitabınen yekünlemey, bunıñ daa devamı da olacaqtır. Biz müellifke bütün arzu-ümütleri ömürge keçmesini, alicenap işleri daima oñundan kelmesini tileymiz.

           SAYTDA  AXTAR
 
        © Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
         FOLKLOR  İNSTİTUTU

Bütün hüquqlar qorunur. Yazılardan istifadə edərkən sayta istinad olunmalıdır. 2008-2017.